Bio-regionale toekomstperspectieven voor de beekdaleconomie in De Kempen

Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

In het kader van de Open Oproep: ‘Over Grenzen’ van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie hebben we in 2025 ontwerpend onderzoek verricht naar ‘Bioregionale toekomstperspectieven voor de beekdaleconomie in De Kempen’. Het is een project wat in elkaar grijpt op drie niveaus. Op schaal van De Kempen als een grensoverschrijdende ‘bio-regio’ die NL en BE verbindt. Over het grensoverschrijdende stroomgebied van de beekdalen van de Mark en de Aa of Weerijs in de provincies Antwerpen en West-Brabant. En ingezoomd op drie gebiedscases: de verdere ontwikkeling van innovatiehub en fieldlab ROOTZ op het Business Parc Treeport bij Hazeldonk, een deelonderzoek naar kansen voor her-meandering van de Aa exact op de landsgrens van de gemeenten Zundert / Wuustwezel en studie naar de kansen voor afzet van lokaal geteelde biobased bouwmaterialen naar de gebiedsontwikkeling van ’t Zoet in Breda.

Schrikbeeld van ‘niet productieve, brede bufferstroken’

Aanleiding van het onderzoek is dat de nieuwe Kader Richtlijn Water (KRW, 2027) nadere eisen gaat stellen aan de minimale waterkwaliteit. Veel van de waterlopen in ons onderzoeksgebied gaan daar niet aan voldoen. De KRW identificeert de (intensieve) landbouw als belangrijke veroorzaker van de hoge belasting op het watersysteem, met name vanwege de uitspoeling van nutriënten zoals stikstof, nitraat en fosfaat afkomstig uit meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Als mogelijke maatregel om de belastende uitspoeling in de toekomst te reduceren en daarmee de waterkwaliteit te verbeteren kan de KRW eisen, dat er langs bepaalde waterlichamen ‘brede bufferstroken’ aangebracht dienen te worden. Deze bufferstroken van soms 100 tot 250 meter breed zijn in principe onbewerkte stroken grond langs de watergangen waar geen bemesting, bestrijdingsmiddelengebruik en grondbewerking is toegestaan. Een schrikbeeld voor agrarische ondernemers…

Onze studie naar alternatieven: ‘Bioregionale Bufferstroken’

In De Kempen is de boomkwekerijsector één van de grootste grondgebruikers in het buitengebied, waarbij veel van de agrarische bedrijven direct aanliggen aan het water. Het mogelijk verplicht implementeren van brede, onbewerkte bufferstroken zou voor veel bedrijven tot existentiële problemen leiden door verlies van productief land en inkomen. Vandaar dat de boomkwerkerijsector naarstig zoekt naar alternatieven, onder meer via het project ‘productieve bufferstroken’ waarbij de waterzuiverende aspecten door fytoremediatie en agro-mining van gewassen in bufferstroken op de proefvelden bij Hazeldonk wordt onderzocht.

In ons project bouwen we voort op de (voorlopige) inzichten uit dit onderzoek van ROOTZ en hebben we ontwerpvoorstellen gemaakt voor een alternatieve inrichting van de bufferstroken die we ‘Bio-regionale Bufferstroken’ noemen. Hierin worden specifieke bomen en grassen verbouwd die zowel een waterzuiverende werking hebben als ook in de teelt en productie van grondstoffen voor bio-based bouwmaterialen kunnen voorzien.

Vervolgonderzoek 2026

Vanaf januari werken we met subsidie van het Stimuleringsfond in eerste instantie verder aan de ruimtelijk-economische analyse van de bioregionale bufferstroken en schetsen we ontwerpciteria voor concrete inrichtingen die we tijdens een aantal integrale ontwerpateliers in het voorjaar van 2026 met belanghebbenden delen.

Deze pagina wordt beheerd door Spacevalue